Aan de rand van natuurgebied de Weerribben appt een boer zijn collega’s in de omgeving als hij een gruttonest vindt. ‘Moet je kijken, weer eentje.’ Even later komt er een foto terug vanaf het land, die ook wordt gedeeld met de boswachter. Blijdschap over en weer. Het zijn kleine momenten, maar volgens de Jongerenraad van Staatsbosbeheer zit daar precies de sleutel tot een betere samenwerking tussen boer en boswachter.
De Jongerenraad kreeg vorig jaar de vraag om te kijken naar de samenwerking tussen boeren en boswachters in de overgangsgebieden rond natuurterreinen. Juist daar is de opgave groot. Wat er op agrarische grond gebeurt, heeft direct invloed op kwetsbare natuur ernaast. Tegelijkertijd zijn de belangen soms verschillend en kan het debat over landbouw en natuur verharden. ‘De adviesvraag kwam vanuit Staatsbosbeheer zelf, samen met BoerenNatuur’, vertelt Maartje Gierveld, lid van de Jongerenraad. ‘Dat vond ik een interessant vertrekpunt: niet vanuit één kant de uitdaging bekijken, maar vanuit beide gezichtspunten.’
Natuurbeheer voor de toekomst
Over de aanleiding om de Jongerenraad te betrekken zegt Marjolein Kloek, jarenlang coördinator van de Jongerenraad: ‘Natuurbeheer doe je ook voor toekomstige generaties. Dan is het logisch om jongeren nu al mee te laten denken over uiteenlopende vraagstukken. Bovendien bereik je sommige groepen minder vanzelfsprekend. Vrijwilligers zijn bijvoorbeeld vaak ouder. Een jongerenraad is daarop een goede aanvulling.’
De wil ís er
Voor dit advies koos de Jongerenraad voor een kwalitatieve aanpak. In verschillende gebieden spraken leden met oudere boeren, jonge boeren, boswachters en erfbetreders. Niet met een strak vragenformulier, maar in open gesprekken. Wat gaat goed? Waar schuurt het? Wat belemmert samenwerking? ‘Wat mij het meest bijbleef, is dat de wil er echt wel is’, zegt Maartje. ‘Boeren willen óók dat het goed gaat met de natuur. Maar je neemt ervaringen uit het verleden mee. Als er eerder iets is misgelopen, werkt dat langdurig door.’ Emma Lemmers, voorzitter van de raad, zag iets vergelijkbaars. ‘Je merkt dat mensen vanuit een andere bril kijken. Een boer en een boswachter hebben soms een ander beeld van wat natuur is of hoe die eruit moet zien. Maar onderliggend vinden ze hetzelfde belangrijk: dat het gebied gezond blijft. Dat gezamenlijke belang is er.’
Bekijk het eens door andermans ogen
Heel opvallend is de manier waarop het advies is vormgegeven. Het werd zeker geen klassiek beleidsrapport, maar een reeks analogieën en korte verhalen die het vraagstuk vergelijken met herkenbare situaties. Bijvoorbeeld over een buurman die met de beste bedoelingen het gras van zijn buurvrouw maait, maar daarmee ook haar nog niet opgekomen bloemen wegmaait. Over twee voetbalsupporters die tegenover elkaar staan in de competitie, maar zij aan zij juichen voor het Nederlands elftal. Een kwestie van perspectief, dus.
Waarom die keuze? ‘We merkten tijdens onze eigen discussies hoe complex het vraagstuk is’, zegt Maartje. ‘Er is niet één iemand die altijd gelijk heeft. Door een stap terug te doen en met analogieën te werken, kwamen we uit de welles-nietes-houding. De situatie eens door andermans ogen bekijken helpt om de uitdagingen minder gepolariseerd te bezien.’
Uit je vaste positie
Marjolein was van meet af aan enthousiast over de gekozen vorm. ‘Een analogie haalt je even uit je vaste positie. In het advies lees je bijvoorbeeld een verhaal over een huisbaas die de cv-ketel wil vervangen maar volgens de huurder te weinig rekening met zijn agenda houdt. Dan denk je als lezer: zo kan je er ook naar kijken. Die analogieën en anekdotes maken het makkelijker om in andermans schoenen te stappen.’
Investeer in de relatie
De analogieën zijn gebaseerd op de gevoerde gesprekken en literatuur, maar generaliseren niet. Het is geen representatief onderzoek naar “de boer” of “de boswachter”. De Jongerenraad sprak gewoon met mensen die bereid waren het gesprek aan te gaan. Dat maakt het advies geen recept, maar wel een spiegel.
Een van de belangrijkste aanbevelingen blijkt heel eenvoudig: investeer in de relatie. Niet alleen als er iets moet worden geregeld of als er spanning is, maar juist ook informeel. Vier successen samen. Loop eens binnen zonder agenda, gewoon voor een kop koffie.
Gesprek open voeren
Emma: ‘Je kunt vanachter je bureau veel regelen. Maar uiteindelijk moet het in het gebied gebeuren. Als de deur vaak openstaat en je elkaar ook informeel spreekt, kun je op moeilijke momenten sneller samen optrekken.’ De presentatie van het advies op het evenement Springtij, waar boeren, beleidsmakers en andere betrokkenen aanwezig waren, maakte dat concreet. ‘We gingen in gesprek over hoe zij het beleefden’, vertelt Emma. ‘Dan merk je dat het onderwerp leeft. En dat zo’n andere vorm helpt om het gesprek open te voeren.’
Communicatie en begrip
Voor Maartje persoonlijk zat de winst ook in iets anders. Opgegroeid op het platteland en met een achtergrond in rechten kijkt ze scherp naar regels en verplichtingen. ‘Dit traject heeft me laten nadenken over effectiviteit. Je kunt iets juridisch afdwingen. Maar is dat wel de beste manier om je doel te bereiken? Vaak kom je verder met communicatie en begrip.’ Het advies over boeren en boswachters is daarmee niet per se een pleidooi voor een zachte aanpak, maar voor begrip voor elkaar en werken aan je relatie. In overgangsgebieden waar natuur en landbouw elkaar raken, begint verandering niet op de kaart maar in het gesprek tussen mensen.
Over de Jongerenraad
De Jongerenraad van Staatsbosbeheer bestaat dit jaar tien jaar. De groep telt zo’n zeven tot vijftien jongvolwassenen tussen de 18 en 28 jaar, met uiteenlopende achtergronden. Studenten zijn lid, maar ook werkenden, scholieren en werkzoekenden. De studenten komen van heel verschillende opleidingen, van groene studies tot rechten, van bestuurskunde tot de militaire academie, van praktische tot theoretische opleidingen. Leden hebben een zittingstermijn van twee jaar, met de mogelijkheid tot verlenging. Ze geven gevraagd en ongevraagd advies en vervullen ook een ambassadeursrol richting jongeren.
Wat hun adviezen opleveren, kan per onderwerp verschillen. Sommige aanbevelingen van de Jongerenraad zijn direct overgenomen, zoals het advies om een 100-dagenprogramma voor nieuwe medewerkers op te zetten en een intern jong-Staatsbosbeheer-netwerk op te richten. Andere adviezen werken meer op de lange termijn, als denkrichting.
Lees meer: Boer Boswachter SBB jongerenraad-5