Bron foto: Natuurmonumenten
Voor veel Natura 2000-gebieden is hydrologisch systeemherstel buiten de begrenzing van het gebied nodig om verdere verslechtering binnen het gebied te voorkomen en robuust natuurherstel mogelijk te maken. Effectief herstel vraagt vooral in de overgangsgebieden om een integrale gebiedsaanpak met maatregelen gericht op de samenhang tussen natuurgebieden en hun omgeving. In de overgangsgebieden komen tal van functies samen, vooral de agrarische. Dat maakt systeemherstel complex. Kansen liggen in het (beter) combineren van maatregelen voor natuur, water (o.a. KRW), klimaat en passend landgebruik, zoals functiecombinaties landbouw-natuur. Dit vraagt op sommige plekken ingrijpende veranderingen in de agrarische bedrijfsvoering, zoals ook wordt geschetst in de recente Kamerbrief over landbouw, natuur en stikstof.
Binnen Programma Natuur wordt in de 2de fase gewerkt aan breder systeemherstel. In aansluiting op de uitvoeringspraktijk werkt de Lerende Samenwerking Programma Natuur (LSPN) aan een nieuwe Community of Practice (CoP) Hydrologisch Systeemherstel. Doel is om samen met betrokken partijen kennis en praktijkervaring te bundelen, knelpunten te benoemen en bouwstenen te ontwikkelen voor een effectievere aanpak van hydrologisch systeemherstel.
Vanuit de LSPN doen we dat vanuit het adagium “Verder brengen zonder over te nemen”. Het betreft een tijdelijk traject om een impuls te geven aan samenwerkende partijen en op thema’s die de verdere samenwerking aanjagen en versterken. Zo dragen we bij aan de versterking van de uitvoeringskracht.
Als aftrap van de CoP organiseerde LSPN voor het Water-Natuursymposium van 11 mei jl. een sessie over hydrologische systeemherstel in overgangsgebieden. Vanuit Natuurmonumenten en Waterschap Rijn en IJssel werden de belangrijkste opgaven en wijze van aanpak gedeeld.
Hieruit kwam naar voren dat een gezamenlijk beeld van systeemherstel en kaders belangrijk zijn, en daarbij bewust te zijn van de verschillende schaalniveaus die spelen. De invulling van systeemherstel is een uitdaging.
Duidelijk is dat er meer ruimte moet worden gegeven aan natuurlijke processen. Het gaat om leren van het verleden, niet terugkeren naar het verleden. We hebben onze systemen al zo veranderd. Het hanteren van een bottom-up aanpak is van belang om de grens van het overgangsgebied te bepalen.
Ook is er behoefte aan kaders richting systeemherstel. Daarbij is het de uitdaging om verantwoordelijkheden te delen en samen te werken, met name tussen waterschap en provincie. Als voorbeeld hoe het kan werd de Westelijke Langstraat (N2000) genoemd. De aanpak van de verdroging van de natte natuurparels, met NNN gekoppeld aan KRW doelen. Waterschap Brabantse Delta en provincie Noord-Brabant werken hierin samen.
Deze casus kwam ook terug in een andere sessie waar LSPN bij aansloot, hoe water en natuur te verenigen in stroomgebiedbeheerplannen. Naast de provincie Noord-Brabant presenteerde Gelderland voor de Veluwe hoe natuur- en waterdoelen worden verbonden. Om verdroging of verzilting van waterafhankelijke natuur tegen te gaan is extra aanda
cht voor de wateropgaven nodig is, zowel vanuit de Natura2000-beheerplannen als de stroomgebiedbeheerplannen. Hoe kunnen we de verschillende beschermingsfilosofieën en uitvoeringssystematieken hiervan goed op elkaar aansluiten? Sleutels daarvoor liggen in een goede verantwoordelijkheidsverdeling, samenwerking tussen alle betrokken partijen op provinciaal en lokaal niveau, ervaringen, inzichten en data- delen en vooral samen aan de slag zijn en met elkaar leren.
Ook op de Natura 2000 dag van 21 mei jl. was er aandacht voor de uitvoering van hydrologisch systeemherstel t.b.v. Natura 2000-gebieden, met een sessie gericht op de vraag: faciliteren van hydrologische maatregelen of dwingend instrumentarium?
In de N2000-beheerplannen zijn negatieve trends geconstateerd in stikstofgevoelige en grondwaterafhankelijke habitattypen. Hydrologische maatregelen zijn niet tijdig uitgevoerd, waardoor er risico is op verdere verslechtering. Systeemherstel vraagt daarom in veel Natura 2000-gebieden om stevige hydrologische ingrepen.
Vanuit de uitvoeringspraktijk in de provincies Noord-Brabant en Overijssel is gekeken hoeverre het mogelijk is om benodigde maatregelen vrijwillig te realiseren of meer dwingend op te leggen. In het verdiepend gesprek werden als succesfactoren benoemd de betrokkenheid van gebiedspartijen, het kunnen aanbieden van vervangende grond, een stok achter de deur, druk vanuit vergunningverlening, voldoende middelen en inverdieneffecten. Benoemde uitdagingen waren dat de stok achter de deur niet teveel gebruikt kan worden, verantwoordelijk bestuur aarzelt en een kleine groep alsook de politieke context het proces kunnen vertragen.
Met deze mooie opbrengsten uit de sessies werken we de komende maanden verder aan de slag om de CoP te organiseren en gericht thema’s uit te werken. Houd de nieuwsbrief in de gaten om op de hoogte te worden gehouden!
